قبل‌ترها می‌گفتم که نمی‌دانم چرا به "اردوهای استعماری دانشجویی" می‌گویند جهادی،

هنوز هم وجه تسمیه‌اش را نمی‌دانم. اما یک نکته که احتمال می‌دهم باعث این نامگذاری باشد آن است که "حضور" پاک و بی‌غش دانشجویانِ احیاناً بی‌غرض است که این اردوها را شکل می‌دهد و همانطور که قبل‌تر هم به عرض رساندم؛ حصول و تحصیل عالمانه‌ای در جهادی وجود ندارد.

این مطلب را اینطوری توضیح می‌دهم که::

تاثیرگذاری "حضوری" که ناشی از حاضر شدن یک دانشجو - حالا با اهداف فرهنگ‌دوستانه یا از سر وظیفه‌ی ایمانی یا به هر هدف غیر مادی و البته غیر منفعت طلبانه- در فضای روستاست، باعث ایجاد یک تذکر و  به یاد آوردنِ "درک حضوری سادگی" می‌شود.

یعنی فردا و فرداهای زندگی دانشجویی؛ که موضع و مکان تصمیم‌سازی و تفکر است و موقع و مقام زندگی کردن است، می‌توان توقع داشت که دانشجوی جهادی دیروز؛ درک و فهمی و یا شاید نسبتی با روستاییان و سادگان و مستضعفین(به معنای واقعی کلمه) برقرار کند.

و البته وجه اشتراک جهادیِ رایج با جهاد؛ شاید همین نسبت حضوری باشد؛ که البته بسته به درجات و حُجُب متفاوت خواهد بود.

معمولا ایرادی بر تفکر وارد است و آنجاست که:: ای بابا! نظر ما تا عمل فاصله بسیار دارد و وادی عمل را چه به این جنگولک بازی‌ها، ما الآن مشکلات سطحی و بطعی داریم که نه نیاز به چشم‌انداز چندصدساله دارد و نه نیاز به درآوردن ادای فلاسفه و افاضه‌ی اضافات!

البته این سخن درستی‌است و جای چون و چرا ندارد اما گویا گوینده هیچ توجه نکرده‌ که تمایزی بین تفکر و عمل نیست و این تمایز محصول تاریخ فلسفه است و در ساحت دین، علم و عمل منفرد و تنها نیستند. همین‌که قائل به این قول بر لزوم تصحیح و عیب‌یابی و مشکلات سطحی و راه درمان آنها اشاره می‌کند خود نشان از تفکر در باب موضوع است و نه اینکه بی‌فکر و بدون نظر راهی را پیموده باشد یا به دستور و الگوریتمی رسیده باشد که صرفا نیاز به اجرا داشته باشد.

تفکر راه عمل را باز می‌کند؛ حالا ممکن است کسی با لغات ثقیل تفکر کند یا با زبان عامیانه؛ تفکر زبان خودش را پیدا می‌کند؛ کما اینکه تا کنون هم چنین بوده. البته این هم ممکن است که کسی مثل من توهم تفکر داشته باشد، خب باید جهد کرد...

والسلام

درس‌نامه‌ي جهادي/قسمت سوم

يك اشكال مهم ما در اردوي جهادي اين بود كه براي برقراري ارتباط با روستايي‌ها و كودكان، از فضاي خودمان خارج نمي‌شديم!

مي‌پرسيد يعني چه؟ يعني اينكه هر يك از ما در جهان خودمان زندگي مي‌كنيم و المان‌هاي خودمان را داريم و اتفاقات خاصي براي هركدام از ما بيشتر اهميت دارند و در هنگام تصميم گيري پارامترهاي خودمان را داريم و خلاصه اينكه از آدمهاي خاصي خوشمان مي‌آيد و از چيزهاي خاصي خوشمان نمي‌آيد و الخ...

دنياي ما مقتضيات خودش را دارد و روش رفتاري ما با دنيايي كه براي خود بصورت ذهني يا حضوري مي‌سازيم ارتباطاتي دارد و همينطور است فضا و دنياي روستايي‌ها و روستا.

در اكثر برخوردهاي ما با بچه‌هاي روستا دو چيز مراعات نمي‌شود::

اولي اينكه جهادگران فرهنگي گمان آنرا دارند كه همه از چارچوب فكري اونها در زندگي تبعيت مي‌كنند و مانند اونها يا آدمهاي دور و برشان فكر و زندگي مي‌كنند.

في‌المثل يكي از نكاتي كه بسيار ظهور و آشكارگي دارد آنجاست كه بچگان روستا اصلا پيچيدگي‌هاي سخن رو درك نمي‌كنند و اشارات و كنايات برايشان بي معني است؛ حاليكه درك كودكان شهري از كنايات و اشارات بسيار مشهود است و بعضا اشاراتي مي‌كنند كه بزرگترها هم در تعبير و تفسير آن سردرگم مي‌شوند.

در عوض تمثيل و داستان براي كودكان روستايي بسيار جذاب و البته آموزنده هست كما اينكه براي نياكان ما كه اغلب زندگي روستايي داشتند داستان و تمثيل به حيوانات و امثالهم هم جذاب و هم آموزنده بوده.

مرحله‌ي دوم ارتباط حضور در عالم كودكانه‌ي بچگكان روستا و كشّافي است. آنها اهل نشستن و صحبت كردن و در يك كلام زيست در عالم ذهني نيستند. كمتر فكر مي‌كنند و بيشتر نگاه مي‌كنند و لمس مي‌نمايند. ارتباط كودكان روستا با شما از اين دو ابزار فراتر نخواهد رفت و اين را مي‌توانيد در برخوردهاي بدني خودتان با آنها هنگامه‌ي بازيها و يا سخنوري‌ها ببينيد. اين البته شايد نشان از همان تهي شدن زندگي روستايي از معنا دارد و از اين‌روست كه گوش(كه همانا نزديگتر است به قلب) كمتر به كار مي‌آيد و تمدن سماعي جايش را به تمدن بصري مي‌دهد. يعني زندگاني بيشتر مصري مي‌شود و اساطير و وراء محسوسات كمتر طرح شده و نقش كمتري هم در زندگي خواهند داشت.

هنگامي كه حقيقت با كتابت دريافته شود و ذكر بصري جايگزين ذكر سمعي مي‌شود خيالات شاعرانه‌ي اساطيري به قصص خشكي مبدل مي‌گردد و در اين ميان مي‌توان سقراط وار با طرح بحث از كليات كودكان را از دنيايشان جدا كرد و در آسمان ديگري سير داد؛ امري كه من تجربه‌ي جالبي از آن دارم.

اصلا لازم به تكرار نيست كه جنبش دانشجويي در بدنه‌ي مديريتي فعال است، اصلا احتياج به تذكر نيست كه احمدي‌نژاد و برخي وزرا و وكلا از بطن اين جنبشند و روزگاري كار تشكيلاتي اسلامي مي‌كرده‌اند...

همين‌طور احتياحجي نيست كه بگويم جنبش دانشجويي از لحاظ تئوري و نرم افزار تكان محسوسي نخورده و هنوز در طح "باقالي" به سر مي‌برد و اي بسا مشكلات امروز دولتي و مملكتي كه از همين بي‌سوادي نشأت گرفته  مي‌گيرد.

خب، تكليف دولت‌هاي آينده چيست؟ آيا بايد بر همين صراط و سبيل بي‌سوادي و بي‌دانشي پايدار بمانيم؟

چند دليل براي بي‌سواد ماندن جنبش دانشجويي متصور است::

اول) عدم توليد قابل توجه نرم‌افزار در كشور كه طبعا بر ماده خام مطالعه‌ي دانشجويي هم اثر مي‌گذارد و بديهي است كه با رويكرد "پاسخ به شبهات" نمي‌توان توليدي رقم زد و طرحي نو در انداخت گرچه نبايد از نظر دور داشت كه پاسخ به شبهات لازم است.

تبصره‌ي اول) اين رويكرد پاسخ‌دهي و دفع شبهه معلول فضاي كشور و بازي‌هاي سياسي بوده و شايد علماي ما در ريشه دواندن و تبديل آن به اولويت اول نقش تعيين كننده نداشته‌اند و مي‌شود تا حدي آن‌ها را تبرئه هم كرد.

دوم) بازي‌هاي سياسي و پياده نظامي براي احزب كه تئوري نمي‌خواهد!

خيلي تابلو است كه نان به نرخ روز خوري و طمع پست و مقام كه در برهه‌اي از زمان چشم افراد فعال دانشجويي را كور كرد نيازي به تئوري نداشت و وقتي اين افراد كه دغدغه‌مندترين افراد دانشگاهي بوده‌اند نيازي به توليد نبينند مشخص است كه بقيه صرفا سر در كتاب و يا گرم چيزهاي ديگر بوده‌اند فانظر...

سوم) بي حالي و سخنران زدگي و بي‌حالي هم براي خودش بساطي دارد...

كمتر پيش مي‌آيد كه كسي حاضر به هزينه كردن از خودش براي آينده كشور و اسلام و انقلاب و الخ باشد. خب! پرواضح است كه اين بي‌حالي نيروي محرك نيست و البته ترمز است...

در اين ميان سخنران‌زدگي و صرفا گوشِ افاضات سخنرانان معمول دانشگاه بودن هم مزيد بر علل است.

در چند سال اخير گروههايي (مثل علم و دين خودمان) با نظر به توليد و تفهيم و با چشم انداز در دست گرفتن قوا وارد ميدان مطالعاتي شدند و البته مكاتب مختلفي را هم آزمودند و بناي رويين نظام و غرب را نگاهي اجمالي كردند. خب اين احساس نياز و اين شور و همت جاي تقدير دارد اما مشخص است كه بررسي دقيق و موشكافانه‌ي مقولات كلي مثل علم و توليد علم و غيره نياز اساسي است اما خب نياز اوليه نيست.

منظور آنجاست كه نيازي نيست و نبايد اول تمام ريشه‌ي همه چيز را شناخت و بعد به عمل پرداخت. اي بسا نيازهاي مقطعي كه عدم رفعشان ما را با بحرانهاي قريب الوقوع روبرو مي‌كند و تعلل در اجرا و انجام بعضي اعمال كه تمام كشور را رو ب نابودي خواهد كرد.

پس نكته آنجاست كه بايد در كنار شناخت سطحي و اعتماد به گروه‌هايي كه شناخت سطحي از افكار و رويكردها دارند به موشكافي و واكاوي مسائل هم پرداخت.

اما نسبت تشكيلاتي كه اولويت خود را مسائل سياسي مي‌داند با اين مقوله يعني توليد علم چيست؟

حالا توهم كنيد كه در يكي از روستاهاي كشور كه هنوز تمدن شهري آنجا نرسيده اما راك-سكس مرزهاي آنرا در نورديده؛ بناست به بچه هايي كه نه از كشورشان و نه از رسومشان و نه از آداب قومي‌شان چيزي نمي‌دانند "آداب ديني" و "كي به ما دست داده گوش داده" بياموزيد. خب اولين شعارمان اين است::

مي‌شود پس مي‌توانيم.

كار خيلي سخت‌تر و كمرشكن‌تر از آن است كه تصور مي‌شود، امثال شعارهاي مي‌شود-مي‌توانيم البته براي جايي خوب است كه برنامه بيست ساله و پنج‌ساله‌اش لا اقل چشم اندازي داشته باشد و منظره‌اي را تصوير كرده‌باشد اما در اين روستا تنها منظره‌ي قابل تصور شهر است.

شهر جاي بدي نيست؛ اما نمي‌تواند آينده‌ي يك روستا باشد. روستا ذاتا جايي‌ست با جمعيت كم و ارتباطات عميق كه روابط خانوادگي و عاطفي در آن مشهود باشد و سادگي و بي‌پيرايگي در آن موج بزند.

حس فرهنگ‌پروري و انسان‌دوستي با ديدن دست دلمه بسته‌ي پسرك روستايي و ياداغ پشت لب بچه‌اي ديگر از بين مي‌رود. نيروي محركه‌ي انتقال فرهنگ كه بر باد رفت مديريت جايگزين مي‌شود و تنبيه بدني و برخورد جسمي با كودكان روستا جايگزين شعارهاي زيبا مي‌شود و اينگونه است كه انتقال فرهنگ زوري شده و فرهنگ‌پرور به خودش اجازه خواهد داد كه كودكان را تهديد يا تنبيه كند و براي مستفرنگ شدن آنها از هر ابزراي كه به ذهنش مي‌رسد استفاده نمايد و البته مي‌داند كه به كسي نيز پاسخگو نخواهد بود.

گاهي هست كه آدم به حداقل‌ها راضي مي‌شود؛ مثلا كاش در ميانه‌ي اين برخوردها و اين انتقال سخت؛ كمي علوم روز هم استفاده مي‌شد تا مواجهه با طفلان، با روش‌هاي روان‌شناسانه صورت بگيرد. منتها وقتي بناست جهادي‌وار فرهنگ را منتقل كنيم؛ بديهي است كه ديگر فرصتي براي مطالعه و بررسي اين‌چنيني وجود نخواهد داشت. اين هرچه باشد از جنس جهاد نيست، و نمي‌دانم چرا به آن مي‌گويند جهادي...

هيچ مفري نيست، اساتيد فرهنگ‌پرور بايد ده روزي با بچه‌هاي دهاتي و نفهم سر كنند، اين عدم تحمل در كنار مشاهده‌ي بي‌نتيجه بودن كار سبب مي‌شود اداي جملاتي چنين بسيار عادي و معمول گردد كه:: كسي چه مي‌داند كه در اين بيغوله چه خبر است؟ يعني اگر مي‌دانستند كه دوره‌ي فرهنگي را كوتاه‌تر مي‌كردند، يعني كسي كه يك ساعت با اين جانورها سر و كله بزند خواهد دانست كه سر و كله زدن با اين‌ا ممكن نيست چه برسد به تحملشان آن‌هم نه يك روز و دو روز؛ ده روز! من مي‌خواهم بروم بيل بزنم... خواهش مي‌كنم!

دوست داشتن و مهر ورزيدن اول الاوايل شروط كار فرهنگي جهادي است. يعني اگر شما آن بچه‌ي روستايي را آنگونه كه هست نپذيري و همواره به دنبال تخيلاتت از بچه‌هاي آرام و رام بگردي قطعا پايان كارت به برخورد با كودكان مي‌انجامد. اما توسيع صدر و محبت به تمام ابناي بشر است كه شما را به همسازي و انبازي با كودكان روستا قادر مي‌سازد.

در اين ميان نقش هم‌ذات پنداري مي‌تواند جالب توجه باشد كه إن شاء در پست بعد راجع بآن فكر مي‌كنم!